ඉගෙනුම් පලය 1සරල රේඛීය චලිතයට අදාළ රාශි හඳුන්වයි
ඉගෙනුම් පලය 2අදිශ හා දෛශික රාශි වෙන් කරයි
ඉගෙනුම් පලය 3චලිත ප්‍රස්තාර ඇඳ විශ්ලේෂණය කරයි
2.1
අදිශ හා දෛශික රාශි
අදිශ රාශි
විශාලත්වය පමණක් ඇත.
- දුර: ගමන් කළ මාර්ගයේ මුළු දිග (m)
- වේගය = දුර ÷ කාලය (m s⁻¹)
- උදා: ස්කන්ධය, කාලය, උෂ්ණත්වය
දෛශික රාශි
විශාලත්වය හා දිශාව දෙකම ඇත.
- විස්ථාපනය: ආරම්භක ස්ථානයේ සිට අවසාන ස්ථානයට නිශ්චිත දිශාවට සරල රේඛීය දුර (m)
- ප්‍රවේගය = විස්ථාපනය ÷ කාලය (m s⁻¹)
- ත්වරණය: ප්‍රවේගය වෙනස් වීමේ ශීඝ්‍රතාව (m s⁻²)
- උදා: බලය, බර
🏃 ළමයෙක් 400 m ධාවන පථය වටා එක් වටයක් දුවා ආරම්භක ලක්ෂ්‍යයටම පැමිණෙයි. ඔහු ගමන් කළ දුර 400 m ය. නමුත් විස්ථාපනය 0 යි.
2.2
ත්වරණය
a = (v − u) ÷ ta = ත්වරණය (m s⁻²), u = ආරම්භක ප්‍රවේගය, v = අවසාන ප්‍රවේගය, t = කාලය
g ≈ 10 m s⁻²ගුරුත්වජ ත්වරණය: නිදහසේ වැටෙන වස්තුවක ත්වරණය (නිරවද්‍ය අගය 9.8 m s⁻² පමණ)
නිදසුන: නිශ්චලතාවේ සිට ගමන් අරඹන මෝටර් රථයක ප්‍රවේගය 5 s තුළ 20 m s⁻¹ දක්වා වැඩි වේ. ත්වරණය = (20 − 0) ÷ 5 = 4 m s⁻².
ප්‍රවේගය අඩු වන විට ත්වරණය ඍණ වේ. එය මන්දනය ලෙසද හැඳින්වේ.
2.3
චලිත ප්‍රස්තාර
විස්ථාපන-කාල ප්‍රස්තාරය
- අනුක්‍රමණය = ප්‍රවේගය
- තිරස් රේඛාව: වස්තුව නිශ්චලයි
- ආනත සරල රේඛාව: ඒකාකාර ප්‍රවේගය
- වක්‍ර රේඛාව: ප්‍රවේගය වෙනස් වේ
ප්‍රවේග-කාල ප්‍රස්තාරය
- අනුක්‍රමණය = ත්වරණය
- ප්‍රස්තාරය යට වර්ගඵලය = විස්ථාපනය
- තිරස් රේඛාව: ඒකාකාර ප්‍රවේගය (ත්වරණය 0)
- ඉහළට ආනත රේඛාව: ඒකාකාර ත්වරණය
නිදසුන: ප්‍රවේග-කාල ප්‍රස්තාරයක වස්තුවක් 0 සිට 10 s දක්වා 0 සිට 20 m s⁻¹ දක්වා ඒකාකාරව ත්වරණය වේ. ත්වරණය = 20 ÷ 10 = 2 m s⁻². විස්ථාපනය = ත්‍රිකෝණයේ වර්ගඵලය = ½ × 10 × 20 = 100 m.
🗂️ ක්‍රියාකාරකම 1: අදිශද? දෛශිකද? 0 / 8
එක් එක් එක අයත් කාණ්ඩය තෝරන්න.
⚖️ ක්‍රියාකාරකම 2: හරිද? වැරදිද? 0 / 4