පෘථිවියේ ප්‍රධාන භෞතික ලක්ෂණ

1මහාද්වීප

පෘථිවියේ මුළු ප්‍රමාණයෙන් 29%ක් ගොඩබිම්ය. සාගරයෙන් ඉහළට නැගුණු විශාල භූමි ස්කන්ධ මහාද්වීප ලෙස හැඳින්වේ. මහාද්වීප හතකි.

• ආසියාව 29.5%
• අප්‍රිකාව 20.4%
• උතුරු ඇමරිකාව 16.4%
• දකුණු ඇමරිකාව 12.0%
• ඇන්ටාක්ටිකාව 9.2%
• යුරෝපය 6.7%
• ඕස්ට්‍රේලියාව 5.8%

විශාලත්වය අනුව: ආසියාව, අප්‍රිකාව, උතුරු ඇමරිකාව, දකුණු ඇමරිකාව, ඇන්ටාක්ටිකාව, යුරෝපය, ඕස්ට්‍රේලියාව.

2තටක, දූපත්, සාගර සහ මුහුදු

• මහාද්වීපික තටකය: මහාද්වීපික මායිමේ සිට සාගරය දෙසට පැතිරී ඇති නොගැඹුරු මුහුදු තීරය. එහි කෙළවර එකවරම සාගරයට බෑවුම් වන කොටස මහාද්වීපික බෑවුමයි
• දූපත්: ජලයෙන් වට වූ කුඩා ගොඩබිම්. ආසියා තටකයේ: බෝර්නියෝ, ජාවා, සුමාත්‍රා, ශ්‍රී ලංකාව. ඕස්ට්‍රේලියා තටකයේ: පැපුවා නිව්ගිනියාව, තස්මේනියාව. අප්‍රිකා තටකයේ: මැඩගස්කරය. යමහල් ක්‍රියාකාරිත්වයෙන්: හවායි, අයිස්ලන්තය
• සාගර: පෘථිවි තලයෙන් 71%ක් සාගර. සාගර පහ: පැසිෆික්, අත්ලන්තික්, ඉන්දියන්, දක්ෂිණ, ආක්ටික්. ගැඹුරු අගාධ: මරියානා (මීටර් 11,035), මින්ඩනාඕ (මීටර් 10,497), බොහොමයක් පැසිෆික් සාගරයේ
• මුහුදු: සම්පූර්ණයෙන් ගොඩබිමින් වට වූ (කැස්පියන්, එරල්), අර්ධව වට වූ (මධ්‍යධරණී, රතු, කළු, කහ, ජපන්, බෝල්ටික්), සාගරයට සම්බන්ධ (අරාබි, චීන)

3කඳුවැටි, සානු සහ තැනිතලා

• කඳුවැටි: මුදුන් කිහිපයක් සහිත, ඉහළ උන්නතාංශයක් ඇති, එක දිගට විහිදෙන භූ රූප. කිහිපයක් විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇති විට කඳු පද්ධතියක්: හිමාලයා, රොකී, අන්දීස්
• සානු: කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටි උස් සම භූමි. ටිබෙට් සානුව ලොව උසම සානුවයි. පාමීර්, මොංගෝලියානු, ඩෙකෑන්, අරාබි සානු. ශ්‍රී ලංකාවේ: වැලිමඩ, මහවල තැන්න, කොස්ලන්ද, හැටන් සානු
• තැනිතලා: උන්නතාංශය අඩු විශාල සමතල බිම්. මහා සයිබීරියානු, උතුරු ඇමරිකානු, ඕස්ට්‍රේලියාවේ නල්ලබාර් තැන්න. වෙරළබඩ, ග්ලැසියර්, ගංගා, දියළු තැනිතලා

4ගංගා සහ විල්

• ගංගාව: වසර පුරා පැහැදිලි නිම්නයක් ඔස්සේ මුහුදට, විලකට, ද්‍රෝණියකට හෝ වගුරකට ගලා යන ජල ධාරාව. තේම්ස් (උල්පතකින්), නයිල් (විලකින්), රයින් (ග්ලැසියර දියවූ ජලයෙන්), මහවැලි (කඳුකර උල්පතකින්)
• විල්: ගොඩබිම පිහිටි ජලය පිරුණු ආවාට. බයිකල් (ආසියාව), පංචමහා විල් (උතුරු ඇමරිකාව), වික්ටෝරියා (අප්‍රිකාව), ටිටිකාකා (දකුණු ඇමරිකාව)
• සුපීරියර් විල ලොව විශාලතම විලයි. ටිටිකාකා විල ලොව උසම ස්ථානයේ පිහිටි විලයි

5ප්‍රධාන දේශගුණ කලාප

දීර්ඝ කාලයක් (අවම වසර 30-35) පවතින වායුගෝලීය සාමාන්‍ය තත්ත්වය දේශගුණයයි. මුල්ම දේශගුණ කලාප අදහස ක්‍රි.පූ. 384 දී පමණ ඇරිස්ටෝටල් ඉදිරිපත් කළා. පසුව ඔස්ටින් මිලර්, තෝන්ත්වේට්, කෙපන් වර්ගීකරණ ඉදිරිපත් කළා.

• නිවර්තන කලාපය: කර්කටක නිවර්තනය (උ. 23½°) සහ මකර නිවර්තනය (ද. 23½°) අතර. වසර පුරා 18°Cට වැඩි උෂ්ණත්වය, ශීත සෘතුවක් නැත. විශේෂිත දේශගුණය: මෝසම්
• සෞම්‍ය කලාපය: නිවර්තන සිට ආක්ටික්/ඇන්ටාක්ටික් වෘත්ත (66½°) දක්වා. උණුසුම් සෘතුවක් සහ ශීත සෘතුවක්. විශේෂිත දේශගුණය: මධ්‍යධරණී
• ශීත කලාපය: 66½° සිට ධ්‍රැව දක්වා. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මි.මී. 250-300. තුහීන හා හිමපතනය. විශේෂිත දේශගුණය: තුන්ද්‍රා