ශ්‍රී ලංකාවේ කෘෂිකර්මාන්තය

1වී වගාව

අතීතයේ සිට ප්‍රධාන ආහාර භෝගයයි. නිදහසින් පසු ගොවිජනපද සහ වැව් ප්‍රතිසංස්කරණය, 1960 දශකයේ අගභාගයේ හරිත විප්ලවය නිසා දියුණු විය. වී පර්යේෂණ ආයතන: බතලේගොඩ, මහඉලුප්පල්ලම, බෝඹුවල, හිඟුරක්ගොඩ, අම්බලන්තොට.

• වියළි කලාපය (අනුරාධපුරය, පොළොන්නරුව, අම්පාර, හම්බන්තොට ආදිය): යල හා මහ කන්න, වාරි ජලය, වැඩි අස්වැන්න, සහල් අතිරික්තයක්, යන්ත්‍ර බහුලයි
• අතරමැදි කලාපය: කුරුණෑගල වැඩිම බිම් ප්‍රමාණයක වී වගා කරන දිස්ත්‍රික්කයයි
• තෙත් කලාපය (ගාල්ල, කළුතර, රත්නපුර, කෑගල්ල ආදිය): වර්ෂා ජලයෙන්, කුඩා බිම් කට්ටි, අස්වැන්න අඩුයි, ජල ගැලීම් හානි
• කඳුකර බිම් (මහනුවර, මාතලේ, නුවරඑළිය): හෙල්මළු ක්‍රමය. අඩුම වී බිම් ප්‍රමාණය නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ
• සාධක: මි.මී. 1900ට වැඩි වර්ෂාව, 21°C-35°C උෂ්ණත්වය, ජලය රඳා පවතින දියළු පස, අස්වනු කාලයේ වියළි කාලගුණය, ජල සම්පාදනය, ශ්‍රමය

2තේ වගාව

1839 දී හඳුන්වා දුන් තේ, 1867 දී ජේම්ස් ටේලර් ලුල්කඳුර වතුයායේ වතු වගාවක් ලෙස ආරම්භ කළා. "සිංහ ලකුණ" (Ceylon Tea) යටතේ ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධයි.

• උඩරට තේ: මීටර් 1220ට වැඩි උසින් (නුවරඑළිය)
• මැදරට තේ: මීටර් 610-1220 (මහනුවර, මාතලේ, බදුල්ල)
• පහතරට තේ: මීටර් 610ට අඩු (රත්නපුර, ගාල්ල, මාතර, කළුතර, කෑගල්ල)
• සාධක: මි.මී. 1900-5400 වර්ෂාව, 15°C-27°C, ලෝම් ලැටරයිට් පස, ජලය බැස යන බෑවුම්, පුහුණු ශ්‍රමය
• තලවකැලේ තේ පර්යේෂණ ආයතනය, කුඩා තේවතු සංවර්ධන අධිකාරිය, ශ්‍රී ලංකා තේ මණ්ඩලය. ප්‍රධාන ගැනුම්කරුවන්: මැද පෙරදිග රටවල්, රුසියාව

3පොල් සහ රබර්

• පොල් "කප්රුක" ලෙස හැඳින්වේ. පොල් ත්‍රිකෝණය: කොළඹ, කුරුණෑගල, හලාවත. සුළු පොල් ත්‍රිකෝණය: රන්න, මිද්දෙනිය, තංගල්ල. වගා බිම්වලින් 28%ක් පොල්, වී වලට දෙවැනියි
• පොල් සාධක: මි.මී. 2000-2500 වර්ෂාව, 20°C-27°C, ලවණ මිශ්‍ර වැලි පස සහ රැලි බිම. පර්යේෂණ: ලුණුවිල
• රබර්: හෙන්රි වික්හැම් විසින් ගම්පහ හෙනරත්ගොඩ උද්‍යානයේ මුල්ම රබර් පැළය සිටුවූවා. ප්‍රධාන දිස්ත්‍රික්ක: කෑගල්ල, රත්නපුර, කළුතර
• රබර් සාධක: මි.මී. 2000ට වැඩි වර්ෂාව, 27°C පමණ, කබොක් මිශ්‍ර රතු පස, මීටර් 300ට අඩු මද බෑවුම්. පර්යේෂණ: අගලවත්ත

පොල් ත්‍රිකෝණය = කොළඹ - කුරුණෑගල - හලාවත.

4සුළු අපනයන භෝග, එළවළු සහ පලතුරු

සාම්ප්‍රදායික අපනයනවලට අමතරව කුඩා පරිමාණයෙන් අපනයනයට වගා කරන භෝග. ඒවා අතුරු වගාවක් ලෙසද වගා කළ හැකියි, විදේශ විනිමය හා රැකියා දෙයි. මාතලේ සුළු අපනයන භෝග පර්යේෂණ ආයතනය.

• කුරුඳු: මීගමුව සිට මාතර දක්වා වෙරළ තීරය
• ගම්මිරිස්, කරාබු නැටි, සාදික්කා: මහනුවර, මාතලේ, කෑගල්ල
• කජු: මන්නාරම, හම්බන්තොට, පුත්තලම
• පැඟිරි: මාතර, හම්බන්තොට
• එළවළු: කඳුරට (ලීක්ස්, ගෝවා, කැරට්, අර්තාපල්), වියළි කලාපය (මුරුංගා, වට්ටක්කා, තක්කාලි), තෙත් කලාපය (බණ්ඩක්කා, පතෝල)

5කිරිපට්ටි පාලනය සහ ධීවර කර්මාන්තය

• කිරිපට්ටි: පෝෂණය ඉහළ නැංවීමට සහ කිරිපිටි ආනයනයට යන විදේශ විනිමය ඉතිරි කිරීමට. ගවයන්ගෙන් 2/3ක් වියළි කලාපයේ. අඹේවෙල, කනන්විල, වල්පිට පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන, මිවනපලාන කිරි ගව මධ්‍යස්ථානය
• ධීවර සාධක: දූපතක් වීම, දිගු වෙරළ තීරය, පුළුල් මහාද්වීපික තටකය, බොකු, කලපු, වරායන්, දියවැල් නිසා ප්ලැන්ක්ටන් බහුල වීම
• කරදිය: වෙරළාසන්න (සාලයා, හාල්මැස්සා, හුරුල්ලා) සහ ගැඹුරු මුහුද (තලපත්, තෝරා, බලයා). අනන්‍ය ආර්ථික කලාපය තුළ
• මිරිදිය: ගංගා, වැව් (තිලාපියා, ලූලා). කිවුල්දිය: කලපු, ගංමෝය (පුත්තලම, හලාවත, මීගමුව), ඉස්සන් හා කකුළුවන් ඇති කිරීම

6ගැටලු, ප්‍රවණතා සහ වැදගත්කම

• ගැටලු: ඉඩම් කැබලි වීම, පැරණි වතු, පොහොර හා යන්ත්‍ර මිල, පුහුණු ශ්‍රම හිඟය, අතරමැදියන්, ජාත්‍යන්තර මිල උච්චාවචනය, කෘත්‍රිම රබර් හා කෙන්යා තේවලින් තරගය, රෝග (පොල් කුරුමිණි, ගව කුර රෝගය), ගංවතුර හා නියඟ
• ප්‍රවණතා: නිෂ්පාදන විවිධාංගීකරණය (ක්ෂණික තේ, හරිත තේ), අතුරු භෝග, ජාන තාක්ෂණය හා නව වී ප්‍රභේද, කාබනික පොහොර, සංයුක්ත අස්වනු යන්ත්‍ර, සෝනාර් හා GPS, අපනයන ගම්මාන
• වැදගත්කම (2012): දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට 11.1%, අපනයන ආදායමෙන් 24%, ශ්‍රම බලකායෙන් 31%