මිනිසා බිහි වූ පරිසරය

1ජීවයේ කතන්දරය: කාල රේඛාව

• අවුරුදු බිලියන 4.5කට පෙර: පෘථිවිය හැදුණා
• අවුරුදු බිලියන 3.5කට පෙර: සාගරයේ ඒක සෛලික ජීවීන්
• ඉන්පසු: බහු සෛලික ජීවීන්, මාළුවන්
• ශාක සහ සතුන් ගොඩබිමට: උභය ජීවීන්, උරගයන්
• ඩයිනෝසර් යුගය: අවුරුදු මිලියන 66කට පෙර අවසන්
• ක්ෂීරපායී යුගය: වානරයන් සහ අවසානයේ මිනිසා

කාල රේඛාවක් (timeline) කියන්නේ සිදුවීම් සිදු වූ පිළිවෙළට රේඛාවක් මත සලකුණු කිරීමයි.

2මිනිසා බිහි වූයේ අප්‍රිකාවේ

ක්ෂීරපායී යුගයේ ගස් මත ජීවත් වූ වානර කණ්ඩායම් බිහි වුණා. මිනිසාගේ මුතුන් මිත්තන් මුලින්ම බිහි වුණේ අප්‍රිකාවේ බව විද්‍යාඥයන් සොයාගෙන තිබෙනවා.

එකල අප්‍රිකාවේ දේශගුණය වෙනස් වී, ඝන වනාන්තර අඩු වී, විවෘත තණබිම් (සැවානා) පැතිරුණා.

3තණබිම් සහ කෙළින් ඇවිදීම

විවෘත තණබිම්වල ආහාර සොයන්න, දුර බලන්න සහ අනතුරු හඳුනා ගන්න කකුල් දෙකෙන් කෙළින් ඇවිදීම ප්‍රයෝජනවත් වුණා.

• අත් දෙක නිදහස් වුණා: දේවල් ඔසවන්න, මෙවලම් හදන්න
• දුර බලන්න හැකි වුණා
• ගිනි, මෙවලම් සහ කණ්ඩායම් ලෙස ජීවත් වීම පසුව ඇති වුණා

4අපි අලුත් අමුත්තෝ

පෘථිවියේ වසර බිලියන 4.5ක ඉතිහාසය එක අවුරුද්දකට හකුළුවොත්: ජීවය පටන් ගන්නේ මාර්තු මාසයේ, ඩයිනෝසරයන් නැති වෙන්නේ දෙසැම්බර් 26 පමණ, නූතන මිනිසා එන්නේ දෙසැම්බර් 31 රාත්‍රී 11.30ට පමණ පසුවයි!

ඒ කියන්නේ පෘථිවිය අපට වඩා බොහොම පරණයි. අප ජීවත් වන පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම මිනිසාගේ වගකීමක්.

ඉතිහාසය කියන්නේ මිනිසාගේ කතන්දරය. ඒත් ඒ කතන්දරයට පෙර දිගු "ජීවයේ කතන්දරයක්" තිබුණා.